Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Dębicy

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 maja 2024 r.

Sąd Rejonowy w Dębicy Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Wilk - Król

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Frankiewicz

po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2024 r. w Dębicy na rozprawie

sprawy z powództwa M. J. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą (...) z siedzibą w S.

przeciwko (...) z siedzibą

w W.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanego (...) z siedzibą w W. na rzecz powoda M. J. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą (...) z siedzibą w S. kwotę 400,00 zł (słownie: czterysta złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty;

II.  zasądza od pozwanego (...)z siedzibą w W. na rzecz powoda M. J. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą (...) z siedzibą w S. kwotę 1 072,32 zł (słownie: jeden tysiąc siedemdziesiąt dwa złote
i trzydzieści dwa grosze) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 365/23 upr.

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego w Dębicy z dnia 16 maja 2024 r.

Powód M. J. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą (...) z siedzibą w S. w pozwie skierowanym przeciwko (...) z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 400,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20 kwietnia 2019 roku do dnia zapłaty oraz zwrot kosztów procesu, w tym opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na uzasadnienie żądania powód podał, iż w dniu 24 lutego 2019 r. miało miejsce zdarzenie drogowe, w wyniku którego uszkodzeniu uległ pojazd marki P. (...) o numerze rejestracyjnym (...), będący współwłasnością J. P. i M. P.. Odpowiedzialny za przedmiotowe zdarzenie posiadał ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w (...) S.A., które działa w imieniu i na rzecz (...) S.A z siedzibą w W. i pozwany przyjął swoją odpowiedzialność w tym zakresie. Na czas likwidacji szkody, poszkodowany korzystał z najmu pojazdu zastępczego w (...) z siedzibą w S.. Najem auta zastępczego trwał od dnia 25 lutego 2019 roku do 6 marca 2019 roku, tj. łącznie 10 dni. Zgodnie z cennikiem umowy najmu, ostateczna wysokość czynszu najmu auta zastępczego wyniosła kwotę 2.460,00 zł brutto.

Następnie, na postawie umowy cesji wierzytelności przelał na rzecz powoda przysługującą mu wierzytelność w zakresie zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego. Pozwany uznał roszczenie co do zasady, wypłacając na rzecz powoda kwotę 832,00 zł za okres 8 dni najmu, po zredukowaniu stawki z kwoty 200 zł do 65,04 zł za 4 dni najmu i do kwoty 104,07 zł za następne 4 dni najmu.

Niniejszym pozwem powód dochodzi roszczenia częściowego w kwocie 400,00 zł, jednocześnie nie zrzekając się pozostałej części roszczenia.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podnosząc przede wszystkim zarzut braku legitymacji procesowej powoda i nieważności umowy cesji.

Pozwany zakwestionował wysokość stawki dobowej za wynajem wynikającą z faktury, podając, iż poszkodowany nie współdziałał z ubezpieczycielem przy naprawieniu szkody, a także przyczynił się do zwiększenia rozmiarów szkody, co jego zdaniem uzasadnia przyjęcie tej stawki w niższej wysokości. Pozwany miał bowiem możliwość zorganizowania wynajmu pojazdu zastępczego z wypożyczalni partnerskiej za kwotę wypłaconą przez pozwanego.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny sprawy:

W dniu 25 lutego 2019 roku pomiędzy powodem (...) z siedzibą w S. jako „wynajmującym” a M. P. jako „najemcą” została zawarta umowa najmu pojazdu zastępczego marki (...). W umowie wynajmujący zobowiązał się oddać najemcy w najem w/w pojazd od dnia 25 lutego 2019 r. do dnia ustania szkody. Z kolei najemca zobowiązał się zapłacić wynajmującemu stawkę najmu w kwocie 200,00 zł netto za każdą rozpoczętą dobę – po zakończeniu wynajmu, zgodnie z terminem wskazanym na fakturze sprzedaży, wystawionej na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego.

W dniu 6 marca 2019 roku najemca zwrócił pojazd wynajmującemu w stanie nieuszkodzonym.

Dowód:

- odpis umowy najmu k. 11. ogólne warunki najmu pojazdów wypożyczalni (...)– k. 13; cennik (...) – k. 14;

- odpis protokołu zdawczo-odbiorczego, k. 15.

W dniu 7 marca 2019 r. za usługę wynajmu pojazdu zastępczego C na, za okres 10 dni wystawiono fakturę VAT na łączną kwotę 2460,00 zł, uwzględniającą 23% stawkę podatku VAT ( wartość netto – 2.000,00 zł ) i dobową stawkę najmu wynoszącą 200,00 zł netto.

Dowód:

- odpis faktury VAT k. 16;

Umową przelewu wierzytelności zawartą w dniu 25 lutego 2019 roku pomiędzy powodem (...) z siedzibą w S. a M. P. przeniesiono na rzecz powoda wierzytelność przysługującą wobec pozwanego (...) z siedzibą w W., z tytułu najmu pojazdu zastępczego za czas od dnia powstania szkody do dnia zakończenia naprawy pojazdu.

Dowód:

- odpis umowy przelewu wierzytelności k.17;

Pozwany decyzją z dnia 26 marca 2019 roku przyznał powodowi odszkodowanie za wynajem pojazdu zastępczego w kwocie 832,00 zł, przyjmując wysokość stawki dziennej wynajmu na kwotę 128,00 zł brutto w miejsce stawki 200,00 zł netto za każdą rozpoczętą dobę.

Pismem z dnia 29 kwietnia 2019 r. towarzystwo podtrzymało swoje stanowisko, wskazując, że poszkodowany ma obowiązek optymalizowania wydatków ponoszonych ze szkodą i minimalizowania szkody, tym samym towarzystwo oferowało wynajem pojazdu zastępczego na preferencyjnych warunkach, z czego poszkodowany nie skorzystał, a ponadto opieszałość przy dokonywaniu naprawy ze strony warsztatu naprawczego , którego wyboru dokonał poszkodowany, również w żadnym razie nie może obciążać pozwanego. Ponadto poinformowano o ostateczności decyzji oraz możliwości dochodzenia roszczeń na drodze sądowej.

Od powyższego, pozwany wniósł odwołanie, które również nie zmieniło stanowiska ubezpieczyciela.

Poszkodowany M. P. po szkodzie kilkukrotnie próbował dodzwonić się na infolinię ubezpieczyciela W., jednakże bezskutecznie. Udał się więc osobiście do biura ubezpieczyciela, gdzie poinformowano go, że żądanie zgłoszenia szkody może zgłosić tylko przez infolinię, a panie w biurze Ubezpieczyciela nie były w stanie pomóc poszkodowanemu. Jeszcze raz, poszkodowany podjął próbę kontaktu z infolinią Ubezpieczyciela, tym razem również nieskuteczną. Odnośnie samochodu zastępczego, poszkodowany znalazł w Internecie stronę internetową odnośnie wynajmu samochodów zastępczych, gdzie dodzwonił się od razu i załatwił temat samochodu zastępczego, który został mu niezwłocznie podstawiony. Pojazd zastępczy był konieczny poszkodowanemu do pracy. Poszkodowany korzystał z samochodu zastępczego na czas naprawy swojego samochodu.

Dowód:

- okoliczności bezsporne – potwierdzone przez powoda i pozwanego; pismo z dnia 26.03.2019 r. – k. 19; pismo z dnia 29.04.2019 r. – k. 20; wezwanie do zapłaty k. 18, zeznania świadków M. P. i J. P. k. 90v-91v.

Zgodnie z analizą rynku w zakresie wynajmu pojazdów, stawka najmu pojazdu na zasadach z OC sprawcy, czyli bez obciążeń dla wynajmującego, nie powinna przekroczyć kwoty 200 zł brutto. Jeśli chodzi o wynajem przez firmy podane przez pozwaną w deklarowanych kwotach, w większości przypadków poszkodowani są informowani o braku dostępności pojazdu. Z kolei, weryfikacja czasu i sposobu likwidacji szkody, biorąc pod uwagę działania ubezpieczyciela, działania serwisu oraz zakresu szkody i rzeczywisty czas naprawy, który nie jest tożsamy z technologicznym czasem, powinna w przedmiotowej sprawie zakończyć się w okresie 10 dni.

Dowód:

- opinia biegłego rzeczoznawcy samochodowego D. D. k. 101 – 108;

Dokonując powyższych ustaleń oparł się Sąd na zalegających w aktach sprawy dokumentach, autentyczności których strony nie kwestionowały. Ponadto, Sąd dał wiarę zeznaniom świadka M. P. i J. P. które okazały się spójne, rzeczowe i zgodne z zebranym materiałem, poza tym pokazały jak utrudniony i kłopotliwy był dla poszkodowanego kontakt z pozwanym, po szkodzie.

Dowody z dokumentów stanowiły dowód tego, że osoby, które je podpisały, złożyły oświadczenia zawarte w dokumentach ( art. 245 k.p.c. ).

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługuje na uwzględnienie.

Ustosunkowując się w pierwszej kolejności do zarzutu braku legitymacji procesowej czynnej strony powodowej wskazać wypadnie, iż strona powodowa złożyła w tym zakresie odpowiednie dowody z dokumentów, wykazując odpowiednio istnienie stosunku prawnego jak i następstwo prawne.

Przelew wierzytelności regulują postanowienia art. 509 k.c. zgodnie, z którym jest on umową, na podstawie której dotychczasowy wierzyciel (cedent) przenosi wierzytelność ze swojego majątku do majątku osoby trzeciej (cesjonariusza). Przedmiotem przelewu co do zasady może być wierzytelność istniejąca, którą cedent może swobodnie rozporządzać. Powinna ona być też w dostateczny sposób oznaczona (zindywidualizowana). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 maja 1999 r., III CKN 423/98 (Legalis nr 45902), konieczne jest wyraźne określenie stosunku zobowiązaniowego, którego elementem jest zbywana wierzytelność. Wymaga się oznaczenia stron tego stosunku zobowiązaniowego oraz przedmiotu świadczenia. (...) Należy również podkreślić, że nabycia wierzytelności w drodze cesji nie można domniemywać i okoliczność ta powinna wynikać wprost z dokumentów.

Przelew wierzytelności jako taki nie powoduje zmiany zobowiązania. Każdorazowo o zakresie jego skutków prawnych decyduje stosunek wewnętrzny zobowiązania stanowiący przyczynę prawną przelewu. Skutek rozporządzający umowy cesji wierzytelności przyszłych nie następuje z chwilą zawarcia umowy cesji, tylko wystąpienia zdarzenia objętego ryzykiem ubezpieczeniowym lub powstania innych okoliczności skutkujących obowiązkiem świadczenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1997 r., III CZP 45/97, OSNC 1998, nr 2, poz. 22).

W sytuacji wyrządzenia szkody w związku z ruchem pojazdu przez sprawcę posiadającego ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, jego odpowiedzialność zostaje "zastąpiona" akcesoryjnie przez odpowiedzialność gwarancyjną ubezpieczyciela, przy zastosowaniu przepisów kodeksu cywilnego, w tym dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej. Ubezpieczyciel jest wówczas zobowiązany do naprawienia szkody w formie zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej. W istocie jednak naprawienie szkody polega na zapłaceniu przez ubezpieczyciela kwoty pieniężnej, koniecznej do przywrócenia pojazdu do stanu poprzedniego, tj. np. sprzed kolizji drogowej. Poszkodowanemu przysługuje zatem roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego wobec ubezpieczyciela, ale z uwagi na charakter świadczenia ubezpieczeniowego, roszczenie to przybiera postać żądania "restytucji pieniężnej", umożliwiającej definitywne przywrócenie stanu poprzedniego. Wysokość odszkodowania ubezpieczeniowego, świadczonego z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej jest zakreślona granicami odpowiedzialności cywilnej posiadacza, kierowcy samochodu. Do rozstrzygnięcia o odszkodowaniu ubezpieczeniowym przy ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej koniecznym jest sięgnięcie do ogólnych reguł kodeksu cywilnego, odnoszących się do zakresu odszkodowania, w szczególności do przepisu art. 361 § 1 i 2 k.c. Reguły te nakazują przestrzeganie zasady pełnego odszkodowania w granicach adekwatnego związku przyczynowego.

Przepis art. 361 k.c. stanowi odwołanie się do teorii adekwatnego związku przyczynowego, która odpowiedzialnością podmiotu obejmuje jedynie zwykłe ( regularne ) następstwa danej przyczyny ( por. szerzej A. K., Związek przyczynowy..., s. 94 i n.; M. K., Szkoda na mieniu..., s. 386 i n. ). W art. 361 § 1 k.c. ustawodawca realizuje tę koncepcję, stanowiąc, że zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Związek przyczynowy pełni dwie funkcje. Po pierwsze, pozwala przypisać odpowiedzialność za szkodę podmiotowi, który jej nie poniósł. Po drugie, określa zakres odpowiedzialności dłużnika za szkodę doznaną przez poszkodowanego, wskazując uszczerbek podlegający naprawieniu.

W piśmiennictwie prawniczym jest sporne, czy szkodą majątkową, o której mowa w art. 361 k.c., jest niemożność korzystania przez posiadacza pojazdu mechanicznego z tego pojazdu, spowodowana jego uszkodzeniem lub zniszczeniem. W szczególności wyrażono pogląd, że utrata możliwości korzystania z pojazdu jest szkodą niemajątkową, polegającą na dyskomforcie lub niewygodzie posiadacza pojazdu, niepodlegającą naprawieniu, szkoda taka bowiem może być kompensowana zadośćuczynieniem pieniężnym tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie. Wyrażono także poglądy przyjmujące w takim przypadku odpowiedzialność odszkodowawczą w związku z utratą możliwości korzystania z rzeczy. Według jednego, szkodą majątkową są wydatki związane z utratą możliwości dysponowania rzeczą, zapewniające właścicielowi korzystanie z dobra zastępczego; wydatki te stanowią wówczas szkodę majątkową podlegającą naprawieniu na zasadach ogólnych, po odjęciu powstałych oszczędności. Kompensacji podlegają wydatki faktycznie poniesione. Jeżeli więc poszkodowany poniósł w związku z niemożnością korzystania z uszkodzonego pojazdu koszty, które były konieczne, na wynajem pojazdu zastępczego, to mieszczą się one w granicach skutków szkodowych, podlegających wyrównaniu ( por. wyrok SN z dnia 8 września 2004 r., IV CK 672/03, LEX nr 146324 ).

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 listopada 2011 r. ( III CZP 5/11, OSNC 2012/3/28 ) podał, iż „odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za uszkodzenie albo zniszczenie pojazdu mechanicznego, niesłużącego do prowadzenia działalności gospodarczej, obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego; nie jest ona uzależniona od niemożności korzystania przez poszkodowanego z komunikacji zbiorowej".

Uchwała ta ma wyjątkowo doniosłe znaczenie dla skuteczności roszczeń poszkodowanych o zwrot poniesionych kosztów najmu pojazdu zastępczego, którzy wykorzystują pojazdy mechaniczne dla celów prywatnych, i innych dóbr zastępczych w razie zniszczenia lub uszkodzenia rzeczy czynem niedozwolonym oraz dla dotychczas przyjętych modeli likwidacji szkód z OC komunikacyjnego.

W ocenie Sądu Najwyższego, utrata możliwości korzystania z uszkodzonego lub zniszczonego samochodu nie powoduje samoistnego uszczerbku majątkowego, odnoszącego się do tej rzeczy, niezależnie od jej przeznaczenia i od tego, że nawet w tym ujęciu byłaby w pełni wyliczalna od strony nominalnej, np. według stawek czynszu najmu, obowiązujących na lokalnym rynku dla pojazdu mechanicznego o zasadniczo podobnej klasie w określonej jednostce.

Utrata możliwości korzystania z rzeczy, np. z pojazdu mechanicznego, nie jest zatem szkodą majątkową samą w sobie. Szkodą majątkową jest zobowiązanie powstałe z tytułu umowy najmu pojazdu zastępczego - spełniony lub wymagalny czynsz najmu. Sąd Najwyższy nie podzielił więc poglądu, że już sama utrata możliwości korzystania z rzeczy stanowi szkodę majątkową, a co za tym idzie, że poszkodowany może żądać zryczałtowanych kosztów najmu pojazdu zastępczego ( odszkodowania odpowiadającego kosztom, jakie poniósłby poszkodowany, gdyby wynajął pojazd mechaniczny ).

Poszkodowany o wynajmie pojazdu zastępczego podejmuje autonomiczną decyzję i dopiero po zakończeniu najmu kieruje żądanie do ubezpieczyciela o zwrot celowych i ekonomicznie uzasadnionych wydatków. Poszkodowany nie ma obowiązku uzyskiwania i oczekiwania na uprzednią zgodę ubezpieczyciela na wynajem pojazdu zastępczego. Zakład ubezpieczeń jako profesjonalista może sugerować poszkodowanemu źródła wynajmu pojazdu zastępczego, oceniane przez siebie jako korzystne co do jakości i ceny tej usługi.

Szkodę majątkową stanowią wydatki poniesione przez poszkodowanego na najem pojazdu zastępczego w okresie remontu uszkodzonego pojazdu albo przez okres niezbędny do nabycia nowego pojazdu. Są to wydatki poniesione w następstwie zdarzenia szkodowego, które by nie powstały bez tego zdarzenia, prowadzące do powypadkowego zmniejszenia majątku poszkodowanego, czyli straty ( art. 361 § 2 k.c. ). W przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej jest to wydatek, który służy ograniczeniu ( wyłączeniu ) negatywnych następstw majątkowych, doznanych przez poszkodowanego w wyniku uszkodzenia ( zniszczenia ) pojazdu.

Negatywnym następstwem majątkowym jest tu utrata możliwości korzystania z rzeczy, a więc utrata uprawnienia stanowiącego atrybuty prawa własności. W takiej sytuacji, poszkodowanemu przysługuje roszczenie o zwrot wydatków na najem pojazdu zastępczego, nieprzeznaczonego do kontynuowania działalności gospodarczej lub zawodowej, można je bowiem uznać za stratę w rozumieniu art. 361 § 2 k.c.

Poniesiony przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej koszt najmu pojazdu zastępczego stanowi zatem szkodę majątkową. Jednocześnie jest to wydatek, który wprost zmierza do odtworzenia możliwości korzystania przez poszkodowanego z uszkodzonej lub zniszczonej rzeczy. Natomiast nie jest wydatkiem, którego celem jest wyłączenie innej szkody w mieniu poszkodowanego lub ograniczenie jej rozmiarów.

Roszczenie o zwrot poniesionych kosztów najmu pojazdu zastępczego przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej zostało powiązane z obiektywną potrzebą odtworzenia możliwości korzystania z rzeczy - brakiem innego, wolnego i nadającego się do wykorzystania pojazdu mechanicznego w mieniu poszkodowanego oraz autonomią woli poszkodowanego ( zachowaniem się poszkodowanego ), tj. wykorzystywaniem przedmiotu najmu do realizacji czynności życia codziennego w czasie remontu uszkodzonego pojazdu mechanicznego lub w okresie niezbędnym do zakupu innego samochodu. Z tych względów, refundacji podlegają celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego.

Pojęcie "celowe" i "ekonomicznie uzasadnione" to desygnaty normatywnej adekwatności przyczynowej ( art. 361 k.c. ), z uwzględnieniem zasady współdziałania wierzyciela z dłużnikiem przy wykonaniu zobowiązania w sposób, o którym mowa w art. 354 k.c. Jeżeli poszkodowany wskutek czynu niedozwolonego utracił możliwość korzystania z rzeczy, nie posiadając innego, wolnego i nadającego się do wykorzystania pojazdu mechanicznego, wynajmie pojazd zastępczy o zasadniczo podobnej klasie, według stawki czynszu najmu obowiązującej na lokalnym rynku i będzie korzystał z przedmiotu najmu w okresie naprawy pojazdu mechanicznego lub w okresie niezbędnym do zakupu innego pojazdu, to koszty poniesione z powyższego z tytułu będą mogły być kwalifikowane jako wydatki celowe i ekonomicznie uzasadnione. Wynajęcie pojazdu mechanicznego w takich okolicznościach nie może a priori stanowić naruszenia przez poszkodowanego zasady współdziałania z dłużnikiem przy wykonaniu zobowiązania i zwiększenia rozmiarów szkody.

Refundacji podlegają wydatki rzeczywiście poniesione przez poszkodowanego na najem pojazdu zastępczego. Wprawdzie w orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtował się pogląd, że naprawa uszkodzonego pojazdu nie jest warunkiem wypłaty odszkodowania, bo istotne znaczenie ma fakt powstania szkody, a nie jej naprawienie, to nie jest on adekwatny do sytuacji najmu pojazdu zastępczego. W przypadku tego rodzaju roszczenia strata majątkowa powstaje dopiero z chwilą poniesienia kosztów najmu tego pojazdu.

W niniejszej sprawie bezsporny pomiędzy stronami był fakt, że odpowiedzialny za przedmiotowe zdarzenie wskutek którego uszkodzeniu uległ pojazd należący do M. P. i J. P. posiadał ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w (...) S.A., które działało w imieniu i na rzecz (...) z siedzibą w W..

Pozwany uznał roszczenie powoda co do zasady, wypłacając na rzecz strony powodowej odszkodowanie z tytułu poniesienia kosztów najmu pojazdu zastępczego w kwocie 832,00 zł. Zakwestionował natomiast wysokość dochodzonego roszczenia jako nieuzasadnionego i czas trwania najmu. Zarzucił bowiem, że poszkodowany miał możliwość wynajęcia pojazdu we współpracującej z pozwanym wypożyczalnią po stawkach preferencyjnych. Na powyższe okoliczności nie przedłożył jednak żadnych przekonywujących dowodów, pozwalających na weryfikację zgłoszonych twierdzeń.

Odnosząc się zaś do kwestii wysokości należnego stronie powodowej odszkodowania z tytułu najmu pojazdu zastępczego – jak już wyżej wspomniano powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego – zwrotowi podlegają tylko te wydatki, które były „ekonomicznie uzasadnione” oraz „celowe”, zaś ocena ich wysokości musi być dokonywana przez pryzmat konieczności zachowania rozsądnej proporcji między korzyścią wierzyciela a obciążeniem dłużnika.

Powód w toku procesu przedstawił odpis umowy najmu pojazdu oraz potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię faktury VAT z której wynika, iż wysokość stawki za najem samochodu zastępczego wynosiła kwotę 200,00 złotych netto za dzień. Powód udokumentował fakt zawarcia umowy użyczenia samochodu i okres na jaki została ona zawarta, a także wysokość kosztów wynajmu i ich poniesienia. Ponadto, twierdzenia powoda co do zasadności powództwa znalazły odzwierciedlenie w opinii biegłego.

Dołączone do pozwu dokumenty, zwłaszcza zaś umowa najmu bezsprzecznie wykazały, iż wysokość dochodzonego przez stronę powodową roszczenia, stanowiąca część niewypłaconego przez ubezpieczyciela odszkodowania w wysokości 400,00 zł jest uzasadniona. Treścią umowy najmu jest zobowiązanie wynajmującego do oddania najemcy rzeczy do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a także odpowiadające mu zobowiązanie najemcy do płacenia wynajmującemu umówionego czynszu ( zob. Z. Radwański (w:) System prawa cywilnego, t. III, cz. 2, s. 259 ). Zawarta z powodem umowa określała elementy przedmiotowo istotne w świetle art. 659 § 1 k.c. umowy najmu, a więc przedmiot najmu i czynsz najmu. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, iż czynsz najmu nie musi być ustalony poprzez podanie konkretnej sumy, ale możliwe jest jego dorozumiane określenie, np. poprzez odwołanie się do stosowanych stawek ( tak: H. Ciepła, w: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, tom 2, pod red. G. Bieńka, Warszawa 2007, s. 269 ). Co więcej, umowa została wykonana przez wynajmującego, albowiem samochód został poszkodowanemu wydany do używania przez uprawniony do tego podmiot i następnie – po wykorzystaniu – przez niego zwrócony. Ponadto, wystawiona w oparciu o protokół zdawczo-odbiorczy faktura VAT potwierdza okres, na jaki samochód został wynajęty oraz koszt należnego wynajmującemu czynszu najmu, na jaki najemca wyrażał zgodę. Świadczenie najemcy wynikające z umowy zostało spełnione nie poprzez zapłatę czynszu najmu, lecz poprzez dokonanie skutecznej cesji przysługującej mu wobec ubezpieczyciela wierzytelności na wynajmującego, co również stanowi formę zapłaty. Umowa wierzytelności stanowiła bowiem klasyczny przypadek przelewu w celu zapłaty ( cessio solutionis causa ), tj. przelewu następującego dla wykonania określonego zobowiązania zamiast przewidzianego treścią tego zobowiązania świadczenia. Zobowiązanie, o którym mowa, wygasa dopiero w chwili spełnienia świadczenia przez dłużnika przelanej wierzytelności ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2006 r., V CSK 253/06, Lex nr 259771 ). Refundacji podlega więc czynsz najmu pojazdu zastępczego pokryty przez poszkodowanego lub przez niego nie zaspokojony, ale wymagalny.

Odnosząc się zaś do zarzutu pozwanego co do braku współdziałania przez poszkodowanego z ubezpieczycielem przy naprawieniu szkody oraz przyczynieniu się do zwiększenia jej rozmiarów, które miały wynikać z odrzucenia propozycji wystosowanej przez zakład ubezpieczeniowy odnośnie zorganizowania usługi wynajmu pojazdu zastępczego oraz braku poinformowania ubezpieczyciela o chęci skorzystania z takiej możliwości podnieść należy, iż żaden przepis prawa nie nakłada na poszkodowanego konieczności informowania ubezpieczyciela o zamiarze skorzystania z najmu samochodu zastępczego, albowiem poszkodowany może dochodzić naprawienia szkody nie tylko od ubezpieczyciela, ale i bezpośrednio od sprawcy szkody, a nadto wybór sposobu naprawienia szkody – zgodnie z treścią art. 363 k.c. – również do niego należy. Wprawdzie pozwany – chcąc zapewnić poszkodowanemu możliwość skorzystania z pojazdu zastępczego po stawkach preferencyjnych – mógł sam zaoferować mu inny pojazd zastępczy, zmniejszając tym samym koszty najmu, a zatem i wysokość odszkodowania, jakie miał wypłacić z tego tytułu, jednakże w sprawie brak jakichkolwiek dowodów, by faktycznie do tego doszło. Wręcz przeciwnie, słuchany w charakterze poszkodowanego M. P. wskazał, iż po szkodzie kilkukrotnie próbował dodzwonić się na infolinię ubezpieczyciela W., jednakże bezskutecznie. Udał się nawet osobiście do biura ubezpieczyciela, gdzie poinformowano go, że żądanie zgłoszenia szkody może zgłosić tylko przez infolinię, a panie w biurze Ubezpieczyciela nie były w stanie pomóc poszkodowanemu. Jeszcze raz, poszkodowany podjął próbę kontaktu z infolinią Ubezpieczyciela, tym razem również nieskuteczną. Poszkodowany ostatecznie zgłosił szkodę pozwanemu, a odnośnie samochodu zastępczego, znalazł w Internecie stronę internetową odnośnie wynajmu samochodów zastępczych, gdzie dodzwonił się od razu i załatwił temat samochodu zastępczego” od ręki”, który został mu niezwłocznie podstawiony.

Tymczasem, gołosłowne twierdzenia pozwanego i zaoferowany przez niego materiał dowodowy, uniemożliwiał Sądowi ustalenie, czy ewentualna oferta pozwanego w zakresie samochodu zastępczego była ofertą realną, czy też wygenerowaną tylko w celach dowodowych, dla ewentualnego zarzutu braku minimalizacji szkody, a nadto jakie warunki najmu pojazdu zostały zaproponowane, a przede wszystkim jaki okres najmu był w ramach umowy dopuszczony – tj. czy samochód zastępczy miał być udostępniony uprawnionemu na cały okres naprawy, czy też tylko na technologiczny czas naprawy uszkodzonego pojazdu. Dodatkowo, jak powód podał, najem pojazdu zastępczego w ramach świadczonej przez niego usługi został załatwiony szybko i z maksymalnym ograniczeniem formalności w miejscu naprawy pojazdu. Poszkodowany nie miał też obowiązku natychmiastowego rozliczenia się z wynajmującym w formie gotówkowej. Biorąc pod uwagę powyższe warunki, w oparciu o które zawarta została umowa najmu z powodem, nie sposób nie uznać, iż zaproponowana poszkodowanemu usługa w tym zakresie była dla niego atrakcyjna pod tym względem i mimo wyższej stawki dziennej najmu – w stosunku do tej ustalonej przez pozwanego – mogła stanowić ofertę korzystniejszą i bardziej dogodną.

W orzecznictwie podkreśla się, że poszkodowany nie ma obowiązku zawarcia umowy najmu z podanym przez ubezpieczyciela podmiotem, aczkolwiek, co należy wywieść z art. 362 k.c. i z art. 826 § 1 k.c. w zw. z art. 826 § 5 k.c. oraz z art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych ( tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 392 ), powinien dochować w tym zakresie należytej staranności, czyli nie powinien wynajmować pojazdu za czynsz istotnie przekraczający stawki rynkowe, czy u przedsiębiorcy stosującego na rynku lokalnym stawki znacznie zawyżone. Nie oznacza to jednak, aby sprawca szkody, czy odpowiadający za sprawcę zakład ubezpieczeń, mogli skutecznie domagać się obniżenia odszkodowania w tym zakresie do stawek minimalnych, o ile konkretna wysokość czynszu najmu nie odbiegała radykalnie od stawek rynkowych, a działaniu poszkodowanego nie da się przypisać co najmniej rażącego niedbalstwa ( wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z 19 lutego 2014 roku, sygn. akt II Ca 1085/13, Lex nr 1852252 ). Nie można zatem wymagać od poszkodowanego, aby podejmował jakieś szczególne starania zmierzające do znalezienia najkorzystniejszej z punktu widzenia ubezpieczyciela oferty. Poszkodowany ma prawo wynająć samochód tam, gdzie jest to dla niego najdogodniejsze, jednakże pod warunkiem, że ogólny koszt tego najmu nie będzie rażąco odbiegał od stawek rynkowych, stosowanych przez podmioty konkurencyjne. Zarzut stosowania stawek rażąco wygórowanych mógłby być przez pozwanego skutecznie podniesiony, gdyby poszkodowany umyślnie albo przez rażące niedbalstwo wynajął samochód zastępczy po stawce znacznie odbiegającej od obowiązujących na rynku. A z taką sytuacją nie mieliśmy do czynienia w przedmiotowej sprawie.

Pozwany nie wykazał, aby stawka najmu zastosowana przez powoda w przedmiotowej sprawie w wysokości 200 zł netto (246 zł brutto) była stawką rażąco i istotnie odbiegającą od stawek rynkowych, a działaniu poszkodowanego można by było przypisać winę lub rażące niedbalstwo. Poszkodowany – jak wynika z zeznań świadka M. P., miał bardzo utrudniony kontakt z pozwanym w zakresie zgłoszenia szkody, a tymczasem sprawę samochodu zastępczego od innej firmy załatwił niezwłocznie, po jednym telefonie.

Tym samym nie sposób odbierać poszkodowanemu prawa do najmu pojazdu zastępczego w dogodnej dla niego wypożyczalni, w tym skorzystania z oferty tzw. najmu bezgotówkowego, a więc takiego, w którym spełnienia zobowiązania najemcy do zapłaty czynszu najmu zastąpione zostało cesją wierzytelności przysługującej mu wobec innego podmiotu. Co za tym idzie, nie sposób zarzucić poszkodowanemu, iż nie dopełnił on obowiązku minimalizacji szkody przewidzianego w art. 354 § 2 k.c., skoro pozwany nie poinformował go, iż ma możliwość uzyskania samochodu zastępczego u innego podmiotu, a nadto wobec braku dowodów nie sposób ustalić, czy poszkodowany z takiej oferty najmu byłby w stanie w ogóle skorzystać. Jak wskazał biegły, w większości przypadków poszkodowani są informowani o braku dostępności takich aut zastępczych. Nie może mieć również znaczenia okoliczność, iż koszt najmu u powoda był wyższy niż u przedsiębiorcy współpracującego z pozwanym, albowiem celem ustalenia wysokości należnego poszkodowanemu odszkodowania koniecznym jest jedynie ustalenie, czy koszt, do jakiego zapłacenia zobowiązał się poszkodowany, był kosztem uzasadnionym w świetle obowiązujących na lokalnym rynku stawek.

Także weryfikacja czasu i sposobu likwidacji szkody, biorąc pod uwagę działania ubezpieczyciela, działania serwisu oraz zakresu szkody i rzeczywisty czas naprawy, który nie jest tożsamy z technologicznym czasem, powinna w przedmiotowej sprawie zakończyć się w okresie 10 dni. W przedmiotowej sprawie czas najmu samochodu zastępczego trwał 10 dni.

Ciężar wykazania powyższych okoliczności, zgodnie z art. 6 k.c. spoczywał na pozwanym, jako podmiocie wywodzącym z powyższych okoliczności skutki prawne. Należy zaznaczyć, iż strony mają obowiązek dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i przedstawiać dowody ( art.3 k.p.c. ). Ewentualne ujemne skutki nieprzedstawienia dowodu obciążają zaś stronę, która nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku ( wyrok Sądu Najwyższego z 15 lipca 1999 roku, I CKN 415/99, LEX nr 83805 ). Obowiązująca w procesie cywilnym zasada kontradyktoryjności zwalnia sąd orzekający z odpowiedzialności za rezultat postępowania dowodowego, którego dysponentem są same strony ( wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1997 roku, II UKN 406/97, OSNAPiUS 1998/21/641 ).

W świetle powyższych ustaleń, Sąd uznał za uzasadnione przyznanie poszkodowanemu – a w konsekwencji zawarcia ważnej umowy cesji – powodowi, odszkodowania. Skoro pozwany przed procesem zapłacił na rzecz powoda z tego tytułu kwotę 832,00 zł, to powództwo należało uwzględnić w całości, przyjmując, że Sąd związany jest granicami powództwa.

Mając zatem na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 509 k.c. i art. 34 ust. 1 w/w ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych w zw. z art. 361 § 1 i 2 k.c.

Odnosząc się do żądania pozwu w zakresie odsetek należy zaznaczyć, iż kwestię tą reguluje art. 817 § 1 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. Zgodnie z tymi przepisami, jeżeli nie umówiono się inaczej, ubezpieczyciel obowiązany jest spełnić świadczenie w terminie dni trzydziestu, licząc od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku, przy czym w razie gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, zakład ubezpieczeń wypłaca bowiem odszkodowanie w terminie 30 dni od dnia zawiadomienia o szkodzie. Powód dochodził od pozwanego odsetek ustawowych od dnia 20 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty. W dniu 26 marca 2019 r. pozwane towarzystwo ubezpieczeń wydało decyzję w przedmiocie wypłacenia na rzecz powoda częściowego odszkodowania za wynajem pojazdu zastępczego.

Normy prawnej zawartej w art. 481 § 1 k.c. nie można stosować w oderwaniu od charakteru świadczenia głównego i funkcji odsetek jako świadczenia ubocznego. Skoro powód przed wytoczeniem powództwa zgłosił szkodę pozwanemu, pozwany powinien spełnić świadczenie w terminie 30 dni, który to termin wynika z art. 14 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 22 maja 2003 roku, a także art. 817 § 1 k.c. Termin ten ma znaczenie o tyle, że konkretyzuje pojęcie niezwłocznego spełnienia świadczenia, o którym mowa w art. 455 k.c. To, że pozwany w oparciu o własne postępowanie dowodowe, przeprowadzone w toku likwidacji szkody odmiennie ocenił fakty, nie może skutkować tym, że nie popadł w opóźnienie w spełnieniu świadczenia. Wynika to również z tezy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2003 roku ( (...), Lex nr 82271 ).

W związku z powyższym, zasadne było zasądzenie odsetek ustawowych od dnia 20 kwietnia 2019 r., zgodnie z żądaniem pozwu.

O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c., mając na względzie zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Ponieważ powództwo zostało uwzględnione w całości, zasądzono od pozwanego na rzecz powoda poniesione przez niego koszty procesu w całości w kwocie 1.072,32 zł. Na koszty te złożyły się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 30,00 zł oraz koszty zastępstwa procesowego powoda i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 287,00 zł oraz koszt wynagrodzenia biegłego .

Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika, będącego adwokatem ustalono na podstawie § 2 pkt 1 w związku z § 15 ust. 1 i § 16 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie. Przyjęto wynagrodzenie w stawce minimalnej, gdyż nakład pracy pełnomocnika nie uzasadniał wyższego wynagrodzenia, a sprawa nie była skomplikowana pod względem faktycznym czy prawnym.